Dom Otwarty - Przestrzeń Interakcji

Istnienie barier powoduje w oczywisty sposób ograniczenia w dostępie do instytucji publicznych (szkół, urzędów, placówek zdrowotnych, kulturalnych itd.). Bardzo często ogranicza, czy wręcz uniemożliwia aktywność zawodową, drastycznie zubażając życie społeczne osób z niepełnosprawnością.

Polskie regulacje prawne są w zakresie przepisów dotyczących osób niepełnosprawnych w dużej mierze zgodne z europejskimi standardami i wydają się nie odbiegać od standardów międzynarodowych (choć ich tworzenie w wielu przypadkach miało miejsce przed naszą akcesją w UE), niestety ich egzekwowanie pozostawia wiele do życzenia.

Do fundamentalnych problemów mających legislacyjne podłoże można zaliczyć:

Brak podstawowej stabilności systemu, liczne zmiany w Ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych; propozycje zmian legislacyjnych pojawiają się każdego roku przy okazji dyskusji o budżecie państwa. Brak jest jasnej wizji rozwiązania problemu niepełnosprawności.
Brak integracji systemu - polityka aktywizująca powinna zostać tak przeanalizowana, by przyjąć rozwiązania uwzględniające źródła dochodów osób niepełnosprawnych, w tym świadczeń z ZUS i KRUS, renty socjalne i wynagrodzenia; dopiero po uwzględnieniu całości obrazu, można będzie zidentyfikować przyczyny bierności oraz pułapki świadczeń (> rehabilitacja zawodowa).
Stosunkowa łatwość otrzymania renty z tytułu niezdolności do pracy w połączeniu z ograniczeniami w dostępie do świadczeń promujących aktywność zawodową - jak pokazuje to dysproporcja między liczbą osób otrzymujących renty z jednej strony i pracujących z drugiej, oraz niekorzystna struktura wydatków publicznych w zakresie polityki społecznej dotyczącej osób niepełnosprawnych, zdominowanych przez działania bierne (Polska ma stosunkowo restrykcyjną i nieprzeformułowaną politykę łączenia pracy i otrzymywania renty). Ponieważ zdecydowana większość pracujących osób niepełnosprawnych to renciści, istnienie pułapki świadczeń zmniejsza ich motywację do rozwoju i awansowania. Niezrozumiale restrykcyjna polityka dotyczy osób otrzymujących renty socjalne, co oznacza, że osoby, których niepełnosprawność występuje w stosunkowo wczesnym okresie ich życia - stają przed dodatkowymi barierami w swoich próbach wejścia na rynek pracy (> rehabilitacja zawodowa).
Brak ustawy mającej charakter antydyskryminacyjny, która definiowałaby pojęcia związane z niepełnosprawnością i realnie, a nie deklaratywnie chroniłaby prawa obywatelskie osób niepełnosprawnych w Polsce (Uchwała Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 1997 r. znana jako "Karta Praw Osób Niepełnosprawnych" [Monitor Polski z dnia 13 sierpnia 1997] niewątpliwie jest dziełem pionierskim, ponieważ po raz pierwszy w historii polskiego Sejmu zwraca uwagę na istnienie takiej kategorii obywateli, jak osoby niepełnosprawne. Mała to jednak pociecha, albowiem - jako dokument w randze uchwały - nie pociąga za sobą praktycznie żadnych skutków prawnych, ani żadnych obowiązków (jeśli nie liczyć obowiązku nakładanego na Rząd corocznej sprawozdawczości o podejmowanych działaniach).

"Ustawa antydyskryminacyjna" te standardy doprecyzowałaby w przepisach ogólnych i szczegółowych, które znalazłyby się w poszczególnych ustawach prawa materialnego. Państwo ma obowiązek podejmowania wszelkich działań służących poszanowaniu i ochronie praw oraz godności osób z niepełnosprawnością, czyli obowiązek zapewnienia życiowych szans równych z innymi członkami społeczeństwa. W polskich warunkach niedyskryminacja ma sens pasywny - oznacza nierobienie niczego niewłaściwego.

Oprac. Izabela Siemaszko

Projekt, w ramach którego powstaje portal Dom Otwarty: Przestrzeń Interakcji współfinansowany jest ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Rządowego Programu - Fundusz Inicjatyw Obywatelskich