Patron medialny
Orzecznictwo
Orzeczenie potwierdzające niepełnosprawność jest potrzebne osobie niepełnosprawnej do tego by korzystać z ulg i uprawnień (pracowniczych, komunikacyjnych, podatkowych), bez niego także pracodawca takiej osoby nie może korzystać ze wsparcia. Należy pamiętać, że prawne potwierdzenie niepełnosprawności jest po prostu niezbędne.
Niepełnosprawność - definicja
Kogo uznaje się za osobę niepełnosprawną w świetle obowiązujących przepisów?
Niepełnosprawność 0 oznacza to trwałą lub okresową niezdolność do wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu, w szczególności powodującą niezdolność do pracy.
Za osobę niepełnosprawną /w myśl Ustawy o rehabilitacji/ uznaje się:
- osobę, która posiada orzeczenie powiatowego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności (PZON);
- osobę, która posiada orzeczenie ZUS-u (KRUS-u, MON-u; MSWiA) o niezdolności do pracy;
- osobę, która posiada orzeczoną grupę inwalidzką (I, II lub III) w rozumieniu ustawy z dnia 14.12.1982 r., o ile orzeczenie to nie utraciło mocy przed dniem wejścia jej w życie.
Trzy grupy inwalidzkie
Przez wiele lat w polskim prawie emerytalno-rentowym funkcjonowało pojęcie "inwalidztwa".
Ustawa z 1982 r. przewidywała trzy grupy inwalidztwa:
- do I grupy zaliczano osoby całkowicie niezdolne do pracy i samodzielnej egzystencji, co w praktyce oznaczało konieczność korzystania przez nie ze stałej pomocy innej osoby,
- do II grupy zaliczano osoby całkowicie niezdolne do pracy,
- do III grupy zaś uznawano osoby częściowo niezdolne do pracy.
Obecnie zastąpiono pojęcie "inwalidztwa" nowym określeniem "niezdolność do pracy", lecz wiele osób wciąż posiada ważne orzeczenia dawnych komisji do spraw inwalidztwa i zatrudnienia o inwalidztwie I, II lub III grupy.
Komisje lekarskie do spraw inwalidztwa i zatrudnienia przy Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (popularnie zwane KIZ) przestały funkcjonować. Nie ma już I, II i III grupy inwalidzkiej, ale osoby, które przed wejściem w życie ustawy zaliczono do jednej z grup, pozostały osobami niepełnosprawnymi oraz zachowały nabyte uprawnienia, jeśli orzeczenie o zaliczeniu do jednej z grup nie utraciło mocy lub nie zostało zmienione.
Obecnie orzecznictwo bardzo się skomplikowało. Są dwa podstawowe systemy orzecznicze, dwa rodzaje orzecznictwa, regulowane odrębnymi ustawami i prowadzone przez różne instytucje:
I Orzecznictwo do celów rentowych
- jest prowadzone przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Komisje Lekarskie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego /KRUS/, komisje lekarskie podległe MON i MSWiA.
Orzecznictwo w ZUS
Orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych służy przede wszystkim do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Nowa ustawa emerytalno-rentowa zastąpiła pojęcie "inwalidztwa" nowym określeniem: niezdolność do pracy.
Osobą niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania tej zdolności po przekwalifikowaniu.
Lekarz orzecznik może orzec:
- całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji
- całkowitą niezdolność do pracy
- częściową niezdolność do pracy.
Do pierwszej z wymienionych wyżej grup przypisana jest osoba całkowicie niezdolna do pracy, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania tej zdolności po przekwalifikowaniu oraz jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Częściowo niezdolna do pracy jest taka osoba, która zdolność do pracy, zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji, utraciła w stopniu znacznym. Trwałą niezdolność do pracy orzeka się, jeśli badana osoba nie ma szans na odzyskanie zdolności do pracy.
Kto orzeka o niezdolności do pracy do celów rentowych?
- Orzekaniem o niezdolności do pracy do celów rentowych zajmuje się lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
- Lekarz orzecznik ocenia stopień niezdolności do pracy. Wydaje on orzeczenie, na podstawie którego ZUS podejmuje decyzję w sprawie świadczeń rentowych.
- Osoba ubiegająca się o rentę z tytułu niezdolności do pracy składa wniosek o rentę we właściwym terenowo oddziale ZUS.
- Z wnioskiem o wydanie orzeczenia występuje właściwa jednostka organizacyjna oddziału ZUS.
- Orzeczenie lekarza orzecznika stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń (np. renty), do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy.
Na podstawie jakich dokumentów jest wydawane orzeczenie?
- Lekarz orzecznik wydaje orzeczenie na podstawie bezpośredniego badania osoby ubiegającej się o świadczenie oraz dokumentacji medycznej.
- Wniosek o wydanie orzeczenia powinien zawierać:
- imię i nazwisko, datę urodzenia, miejsce zamieszkania wnioskodawcy, PESEL i NIP lub serię i numer dowodu osobistego albo paszportu,
- określenie celu wydania orzeczenia i wskazanie okoliczności, które lekarz orzecznik ma ustalić.
- Do wniosku powinny być dołączone:
- zaświadczenie o stanie zdrowia wydane przez lekarza, pod którego opieką znajduje się osoba ubiegająca się o świadczenie (zaświadczenie nie może być wystawione wcześniej niż miesiąc przed złożeniem wniosku o rentę),
- wywiad zawodowy zawierający charakterystykę rodzaju i miejsca pracy,
- dokumentacja medyczna i rentowa oraz inne dokumenty poświadczające stan zdrowia, a mające znaczenie dla wydania orzeczenia np. poprzednie orzeczenie, zaświadczenie ze szpitala, karta badania profilaktycznego, dokumentacja rehabilitacji leczniczej lub zawodowej.
- Jeśli wymieniona powyżej dokumentacja jest wystarczająca do wydania orzeczenia lekarz orzecznik może wydać orzeczenie tylko na tej podstawie, bez przeprowadzania badania. Przed wydaniem orzeczenia lekarz orzecznik może zlecić uzupełnienie dokumentacji, w szczególności o opinie lekarza konsultanta lub psychologa albo o wyniki badań dodatkowych lub obserwacji szpitalnej.
O czym orzeka lekarz orzecznik ZUS?
Lekarz orzecznik wydaje orzeczenie o niezdolności do pracy. Oznacza to, że odpowiednio do: stanu zdrowia, sprawności organizmu, wieku, zawodu, wykonywanej pracy, możliwości dalszego wykonywania pracy zarobkowej, a także możliwości przywrócenia zdolności do pracy przez leczenie, rehabilitację lub przekwalifikowanie zawodowe, kwalifikuje osobę jako:
- całkowicie niezdolną do pracy oraz samodzielnej egzystencji - niezdolność do samodzielnej egzystencji orzekana jest, jeżeli stopień naruszenia sprawności organizmu powoduje konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych.
- całkowicie niezdolną do pracy - za całkowicie niezdolną do pracy uznawana jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy.
- częściowo niezdolną do pracy - osoba częściowo niezdolna do pracy to osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy, zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.
Na jaki okres może być orzeczona niezdolność do pracy?
Przy ocenie stopnia i trwałości niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy lekarz orzecznik bierze pod uwagę:
- stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia sprawności w wyniku leczenia i rehabilitacji,
- możliwość wykonywania dotychczasowej lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę m.in. dotychczas wykonywaną pracę, wykształcenie, wiek.
W związku z tym lekarz orzecznik może orzec:
- okresową niezdolność do pracy - jeżeli według wiedzy medycznej istnieje możliwość odzyskania zdolności do pracy,
- trwałą niezdolność do pracy - jeżeli według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy.
Postępowanie w ZUS
- Lekarz orzecznik ZUS wydaje orzeczenie o niezdolności do pracy.
- Od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sprzeciw należy zgłosić przed upływem 14 dni od dnia otrzymania (doręczenia) orzeczenia lekarza orzecznika. Sprzeciw zgłasza się za pośrednictwem właściwej ze względu na miejsce zamieszkania jednostki organizacyjnej ZUS. Będzie to więc ta sama jednostka, do której zgłosiliśmy się na początku - chcąc uzyskać orzeczenie od lekarza orzecznika.
- Na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS lub orzeczenia komisji lekarskiej Zakład wydaje decyzję w sprawie świadczeń, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy.
- Orzeczenie lekarza orzecznika może być podważane przez samego zainteresowanego, tzn. osobę ubiegającą się o rentę, ale przekazać sprawę do rozpatrzenia komisji lekarskiej może również Zakład Ubezpieczeń Społecznych. ZUS ma na to 14 dni. W tym terminie może zgłosić zarzut wadliwości orzeczenia, zawiadamiając o tym fakcie osobę zainteresowaną.
Odwołanie do sądu
Podstawa prawna:
- Ustawa z dn. 17 listopada 1964 r. Kodeks Postępowania Cywilnego (Dz.U. 1964 r., Nr 43, poz. 296 z późn. zm.)
- Od decyzji ZUS w sprawie renty można odwołać się do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, właściwego dla okręgu, w którym ma siedzibę oddział ZUS wydający zaskarżaną decyzję. Odwołanie do sądu nie będzie skuteczne jeśli w pierwszej kolejności nie skorzystamy z drogi odwoławczej w ZUS (nie zgłosimy sprzeciwu do komisji lekarskiej).
- Postępowanie sądowe jest wolne od opłat sądowych.
- Odwołanie do sądu wnosi się pisemnie za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji. Sąd odrzuca odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się. Jeżeli oddział ZUS uzna odwołanie za słuszne zmienia lub uchyla zaskarżoną decyzję i sprawa nie trafia już do sądu. Jeżeli odwołanie nie zostanie uwzględnione sprawa trafia do sądu.
Okres na jaki może zostać przyznane orzeczenie
Niezdolność do pracy jest orzekana na okres nie dłuższy niż 5 lat, chyba że według wiedzy medycznej nie będzie rokowań odzyskania zdolności do pracy przed upływem tego okresu, wówczas niezdolność do pracy będzie orzekana na okres dłuższy niż 5 lat.
Nowe uregulowania stanowią również, że jeżeli osobie uprawnionej do renty z tytułu niezdolności do pracy przez okres co najmniej ostatnich 5 lat poprzedzających dzień badania lekarskiego brakuje mniej niż 5 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego, tj. 60 lat dla kobiety i 65 lat dla mężczyzny, w przypadku dalszego stwierdzenia niezdolności do pracy orzeka się niezdolność do pracy na okres do dnia osiągnięcia tego wieku.
II Orzecznictwo do celów pozarentowych
Orzecznictwo powiatowych zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności (PZON)
Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z PZON stanowi podstawę do przyznania ulg i uprawnień. Służy do tzw. celów pozarentowych.
W ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej zapisano trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany i lekki.
Stopnie niepełnosprawności ustala się dla osób, które ukończyły 16 lat.
Uwaga:
Powiatowe zespoły zajmują się także orzekaniem niepełnosprawności (bez ustalania stopni!) u dzieci do lat 16. Są one uznane za osoby niepełnosprawne, jeżeli mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodujących konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku.
Ścieżka postępowania:
Orzeczenia o stopniu niepełnosprawności do celów pozarentowych wydaje PZON na wniosek:
- osoby zainteresowanej,
- przedstawiciela ustawowego tej osoby.
Wniosek można również złożyć za pośrednictwem centrum pomocy rodzinie lub ośrodka pomocy społecznej - wówczas osoba zainteresowana albo jej przedstawiciel ustawowy musi wyrazić pisemną zgodę na złożenie wniosku w jej imieniu.
Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności może złożyć każda osoba niepełnosprawna, również osoba, która już posiada:
- ważne orzeczenie o grupie inwalidzkiej KIZ;
- orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do pracy;
- orzeczenie KRUS o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.
Dokumenty potrzebne do złożenia wniosku:
- dokumentacja medyczna (kserokopie i oryginały do wglądu) - karty informacyjne leczenia szpitalnego, zaświadczenia lekarskie, wyniki badań w zależności od rodzaju schorzenia, EKG, rtg, opis do rtg, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa;
- oryginał zaświadczenia lekarskiego opisujący stan zdrowia, wydany nie wcześniej niż 30 dni przed dniem złożenia wniosku;
- inne dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie stopnia niepełnosprawności.
Do wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności (dzieci do lat 16) należy dołączyć dodatkowo:
- oryginał informacji o zakresie opieki i pielęgnacji sprawowanej nad dzieckiem przez osobę ubiegającą się o zasiłek pielęgnacyjny,
- oraz inne dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie niepełnosprawności dziecka np. ocena psychologiczna, kserokopię orzeczenia w przypadku gdy jest to kolejna komisja dziecka.
Wnioskodawca bierze udział w posiedzeniu składu orzekającego.
O jego terminie jest powiadamiany najpóźniej na 14 dni przed wyznaczoną datą posiedzenia. Podczas posiedzenia przeprowadza się badanie - ocenę stanu zdrowia. Jeżeli osoba zainteresowana nie może uczestniczyć w posiedzeniu składu orzekającego z powodu długotrwałej i nierokującej poprawy choroby, uniemożliwiającej osobiste stawiennictwo, potwierdzonej zaświadczeniem lekarskim, badanie przeprowadza się w miejscu pobytu tej osoby. Ocena stanu zdrowia może być również przeprowadzona bez badania, jeśli lekarz - przewodniczący składu orzekającego uzna posiadaną dokumentację medyczną za wystarczającą do wydania takiej oceny.
Wniosek jest rozpatrywany nie później niż w ciągu 1 miesiąca od dnia jego złożenia.
W przypadkach bardziej skomplikowanych wniosek jest rozpatrywany nie później niż w ciągu 2 miesięcy od daty złożenia wniosku.
Zaliczenie do stopnia niepełnosprawności może być orzeczone na stałe lub okresowo.
UWAGA:
Orzeczenie o znacznym albo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie stanowi przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy, oczywiście pracodawca musi wówczas zapewnić odpowiednie warunki pracy (dostosowanie stanowiska), uwzględniające potrzeby wynikające z niepełnosprawności. Warunki takie powinny być potwierdzone opinią Państwowej Inspekcji Pracy.
Potwierdzeniem posiadania orzeczenia jest legitymacja osoby niepełnosprawnej. Organem uprawnionym do jej wydania jest starosta. Wniosek o wydanie legitymacji osoba zainteresowana składa we właściwym dla jej miejsca zamieszkania powiatowym zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności.
Orzeczenie o wskazaniach do ulg i uprawnień
Zespół wydaje również orzeczenie o wskazaniach do ulg i uprawnień (również dla osób posiadających już prawomocne orzeczenie o inwalidztwie tzw. KIZ lub niezdolności do pracy - ZUS).
Do wniosku o wydanie orzeczenia o wskazaniach do ulg i uprawnień należy dołączyć:
- dokumentację medyczną (kserokopie),
- kserokopię orzeczenia o inwalidztwie (KIZ)
- lub niezdolności do pracy (ZUS)
- oraz inne posiadane dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie wskazań do ulg i uprawnień.
1.5.Zestawienie różnych systemów orzeczniczych
Skomplikowany system orzecznictwa przedstawia poniższa tabelka
Czy potrzebne są oba orzeczenia (ZUS i PZON)?
Lepiej mieć oba dokumenty
Orzeczenia ZUS nie są bowiem do końca równe orzeczeniom wydawanym przez powiatowe lub miejskie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności:
- orzeczenia ZUS oceniają zdolność do pracy i są podstawą do udzielenia świadczeń ubezpieczenia społecznego, czyli renty i emerytury, oraz często dają takie same uprawnienia do korzystania z różnych ulg jak orzeczenia powiatowych zespołów; nie zawsze jednak pozwalają na korzystanie z ulg i uprawnień przysługujących ze względu na rodzaj niepełnosprawności;
- orzeczenia PZON nie są w żadnym przypadku podstawą do ubiegania się o rentę i emeryturę, ale stwarzają możliwość otrzymania różnych dodatkowych świadczeń przysługujących osobom niepełnosprawnym, np. zasiłku pielęgnacyjnego albo ulgowych przejazdów środkami komunikacji publicznej.
Oprac. Anita Siemaszko
Copyright © 2008 by GVA
Projekt, w ramach którego powstaje portal Dom Otwarty: Przestrzeń Interakcji współfinansowany jest ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Rządowego Programu - Fundusz Inicjatyw Obywatelskich