Patron medialny
pero tu llegaste a mi vida como una luz
Pomoc społeczna czyli nie taki diabeł straszny (cz. II)
Prawo do niektórych świadczeń z pomocy społecznej, w szczególności świadczeń pieniężnych, uzależnione jest od wysokości dochodu osoby lub rodziny ubiegającej się o to świadczenie, czyli od tzw. kryterium dochodu, którą może osiągać osoba lub rodzina ubiegająca się dany rodzaj świadczenia. Wymóg kryterium dochodowego nie ma charakteru bezwzględnego. Nie zawsze przyznanie bądź nieprzyznanie świadczenia uzależnione jest od kryterium dochodowego. Są wyjątki od tej reguły i zdarzają się sytuacje kiedy na tego typu pomoc mogą liczyć osoby przekraczające próg dochodowy.
Trzeba najpierw jednak wyjaśnić czym jest dochód w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej i jak się go oblicza.
Dochód rodziny to suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie, natomiast dochód na osobę w rodzinie, to dochód rodziny podzielony przez liczbę jej członków.
W świetle ustawy, w skład rodziny wchodzą osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.
Przy ustalaniu dochodu rodziny sumuje się więc miesięczne przychody wszystkich członków tak zdefiniowanej rodziny w miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie świadczenia lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony. Następnie sumę tę pomniejsza się o obciążenia podatkowe, składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz o kwotę ewentualnych alimentów. Do dochodu rodziny nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego oraz wartości świadczeń w naturze, a także świadczeń osoby bezrobotnej z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych.
Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą dokumentują dochód zaświadczeniem z urzędu skarbowego. W przypadku osób prowadzących działalność rolniczą przyjmuje się, że wartością która jest brana pod uwagę - jest wartość z 1ha przeliczeniowego i uzyskiwany z niego miesięczny dochód (nieprzekraczający wysokości 207 zł).
Obecnie prawo do większości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje:
- osobie samotnie gospodarującej, jeżeli jej dochód nie przekracza kwoty 477 zł (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej);
- osobie żyjącej w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł (kryterium dochodowe na osobę w rodzinie);
- rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie).
Kryteria dochodowe podlegają weryfikacji co 3 lata. Nowe progi dochodowe ustala do dnia 15 czerwca danego roku Trójstronna Komisja do Spraw Społeczno-Gospodarczych.
Świadczenia przyznawane przez pomoc społeczną można podzielić w następujący sposób:
- w zależności od charakteru świadczeń - na świadczenia pieniężne i niepieniężne;
- w zależności od tego, kto jest odbiorcą świadczeń - na wsparcie udzielane osobie lub dla całej rodziny;
- w zależności od tego, na jakich warunkach udzielane są świadczenia - na świadczenia obligatoryjne, które przyznawane są każdemu kto spełnia określone kryteria i świadczenia fakultatywne - których przyznanie zależy od uznania konkretnego ośrodka pomocy społecznej.
Świadczeniami pieniężnymi z pomocy społecznej są: zasiłek stały, zasiłek okresowy, zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy, zasiłek i pożyczka na usamodzielnienie, pomoc dla rodzin zastępczych, pomoc na usamodzielnienie oraz na kontynuowanie nauki, świadczenie pieniężne na utrzymanie i pokrycie wydatków związanych z nauką języka polskiego dla uchodźców.
Zasiłek stały ma charakter obligatoryjny, a więc należy się osobom spełniającym określone przez prawo kryteria. Przysługuje on każdej pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
Zasiłek stały przysługuje też osobie pełnoletniej pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli zarówno jej dochód, jak i dochód na osobę w jej rodzinie, są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Trzeba podkreślić, że osobą samotnie gospodarującą jest osoba, która prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Natomiast osobą całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Całkowita niezdolność do pracy spowodowana niepełnosprawnością dotyczy osób zaliczonych do I i II grupy inwalidzkiej oraz osób zaliczonych do znacznego i umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Z powodu wieku za niezdolne do pracy, ustawa uznaje kobiety, które ukończyły 60 lat i mężczyzn, którzy ukończyli 65 lat.
Zasiłek stały jest uzupełnieniem dochodu do wysokości określonego kryterium dochodowego. Jego kwota nie jest zatem stała gdyż zależy od wysokości dochodów osiąganych przez osobę ubiegającą się o to świadczenie, a co za tym idzie - od różnicy między jej rzeczywistymi dochodami, a kwotą kryterium dochodowego.
Wysokość zasiłku stałego ustala się bowiem w następujący sposób:
- dla osoby samotnie gospodarującej - odejmując od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej rzeczywisty dochód osiągany przez osobę ubiegającą się o zasiłek, przy czym zasiłek tak wyliczony nie może być wyższy niż kwota - 444 zł;
- dla osoby żyjącej w rodzinie - odejmując od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, dochód jaki rzeczywiście przypada w tej rodzinie na osobę ubiegającą się o zasiłek.
W obu przypadkach kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł. Podkreślić należy, że zasiłku stałego nie można łączyć m.in. z rentą socjalną i świadczeniem pielęgnacyjnym.
Zasiłek okresowy przyznawany jest dla osób i rodzin, które z przyczyn przejściowych (krótko - lub długotrwałych) nie mają dochodów lub mają dochody niższe niż progi wskazane w kryteriach dochodowych oraz dla rodzin o zasobach niewystarczających na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Zasiłek okresowy przyznawany jest w szczególnych okolicznościach, np. ze względu na długotrwałą chorobę, bezrobocie, niepełnosprawność.
Mogą się o niego ubiegać:
- osoby samotnie gospodarujące, których dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;
- rodziny, których dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.
Zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy między właściwym kryterium dochodowym, a rzeczywistym dochodem osoby samotnie gospodarującej lub rodziny ubiegającej się o to świadczenie. W przypadku osoby samotnie gospodarującej, zasiłek okresowy nie może przekroczyć kwoty 418 zł. Generalnie, bez względu na to czy ubiega się o nie osoba czy rodzina, nie może on być niższy niż 50% różnicy między właściwym kryterium dochodowym, a dochodem ubiegającej się o niego osoby. Przepisy wprowadziły okresy przejściowe i tak zasiłek okresowy nie może być niższy niż 35% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, w przypadku rodziny - niższy niż 25% różnicy pomiędzy kryterium dochodowym rodziny, a dochodem tej rodziny. Bez względu na powyższe progi procentowe, kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie. Jak sama nazwa wskazuje - jest to zasiłek przyznawany na czas określony. Okres ten ustalany jest przez ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy.
Zasiłek celowy to świadczenie przyznawane w celu zaspokojenia określonej, niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Osoba bezdomna oraz osoba mniemająca dochodu, ani możliwości uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, może otrzymać zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenie zdrowotne.
Zasiłek celowy służy zaspakajaniu osobistych potrzeb ubiegającej się o niego osoby (niestety Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał za niezbędną potrzebę bytową pokrycia zaległości w opłatach za mieszkanie. Uznał zaś, że potrzebą taką jest odpłatne leczenie w niepublicznej placówce zdrowotnej, gdyż w określonej sytuacji dla danej osoby, właśnie leczenie w placówce tego typu było niezbędną potrzebą).
Przyznanie zasiłku celowego zależne jest od kryterium dochodowego. Jest to jednak zasiłek fakultatywny, co oznacza, że ośrodek pomocy społecznej nie jest obowiązany do przyznania tego świadczenia każdej osobie ubiegającej się o to świadczenie, która spełnia kryterium dochodowe. Przy udzielaniu zasiłku celowego brana jest pod uwagę zarówno sytuacja materialna osoby jak i rodziny, jak i możliwości finansowych ośrodka.
Zasiłek celowy może być przyznany w formie pieniężnej, rzeczowej lub w formie biletu kredytowego (wówczas opłatę uiszcza ośrodek pomocy społecznej po przedstawieniu przez osobę ubiegającą się o tego typu pomoc - dokumentów potwierdzających poniesienie kosztów).
Przepisy nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalania jego wysokości. Wyznacznikami są tu, z jednej strony - sytuacja materialna osoby ubiegającej się o tego typu pomoc i cel na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej - możliwości finansowe organów pomocy społecznej.
W przypadku zdarzeń losowych, klęsk żywiołowych - zasiłek celowy może być przyznany niezależnie od osiąganego dochodu. Zasiłek w takich sytuacjach może być bezzwrotny - co uzależnione jest od decyzji ośrodka pomocy społecznej.
Kryterium dochodowe jest bardzo ważnym czynnikiem przyznania zasiłku celowego. Są jednak sytuacje gdy osoby lub rodziny potrzebujące wsparcia przekraczają kryterium dochodowe o niewielkie kwoty, co pozbawia je prawa ubiegania się o pomoc. Przepisy przewidują w takiej sytuacji odstępstwo od żelaznej zasady kryterium dochodowego. W szczególnie uzasadnionych przypadkach - wsparcie finansowe może być przyznane osobie lub rodzinie ubiegającej się o taki zasiłek - nawet w sytuacji kiedy dochód przekracza ustawowe kryteria. Ale sytuacja musi być uzasadniona ważną potrzebą.
W takich szczególnych przypadkach - możliwe jest przyznanie:
- specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej lub dochodu rodziny;
- zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.
Pamiętaj Kobieto!
Przykładem sytuacji uzasadniającej przyznanie specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego jest przemoc w
rodzinie! Przemoc jest doświadczeniem milionów kobiet - zarówno z rodzin o niskim statusie ekonomicznym, jak i tych
pochodzących z rodzin dobrze sytuowanych. Często zapomina się zaś o tym, że jedną z form przemocy wobec bliskiej
osoby - jest przemoc ekonomiczna. Nawet jeśli kobieta - ofiara przemocy formalnie pochodzi z tzw. zamożnej rodziny,
często nie ma ona realnego dostępu do finansów domowych. Jeśli więc pochodzisz z rodziny, której dochód przekracza
kryteria dochodowe wskazane w ustawie o pomocy społecznej i potrzebujesz wsparcia finansowego - zwróć się do
ośrodka pomocy społecznej z wnioskiem o przyznanie ci specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego.
c.d.n.
Oprac. Izabela Siemaszko
Copyright © 2008 by GVA
Projekt, w ramach którego powstaje portal Dom Otwarty: Przestrzeń Interakcji współfinansowany jest ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Rządowego Programu - Fundusz Inicjatyw Obywatelskich