Dom Otwarty - Przestrzeń Interakcji

O projekcie | Forum | Czat | Kontakt | Newsletter

Alkowa

Biblioteczka twoich uprawnień

Kącik psychologiczny

Grundtvig

Album Rodzinny

Dom Otwarty w mediach

Patron medialny

Artykuły

Renty - część III

8. RENTY RODZINNE

Renta rodzinna przysługuje członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki potrzebne do uzyskania tych świadczeń. Przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy.

Do renty rodzinnej uprawnieni są (o ile spełniają warunki: patrz niżej):

A - dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione,

przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w rodzinie zastępczej,
małżonek (wdowa, wdowiec),
rodzice (również ojczym, macocha lub osoby przysposabiające).

Dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej:

do ukończenia 16 lat,
do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16. rok życia, nie dłużej jednak renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się ono w szkole - 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji, lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej. Przyjęte na wychowanie i utrzymanie wnuki, rodzeństwo i inne dzieci mają prawo do renty rodzinnej, o ile spełniają warunki, o których mowa w pkt. 1, 2, a ponadto:
- zostały przyjęte na wychowanie i utrzymanie co najmniej na rok przed śmiercią emeryta lub rencisty, chyba że śmierć była następstwem wypadku przy pracy,
- nie mają prawa do renty po zmarłych rodzicach, a gdy rodzice żyją, to:

B. Prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania osób z pkt. 1 i 2.

C. Małżonka rozwiedziona lub wdowa, która w chwili śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, o ile spełnia warunki A i B, i oprócz tego w dniu śmierci męża miała prawo do alimentów z jego strony (wyrok lub ugoda niż do osiągnięcia 25 lat,

bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji (tj. mają znaczny stopień niepełnosprawności, I grupę inwalidzką w okresach, o których mowa w pkt. 1 i 2).

D. Wdowa, która nie spełnia warunków określonych w pkt. B i C, i nie ma źródeł utrzymania, ma prawo do okresowej renty rodzinnej:

przez okres 1 roku od chwili śmierci męża,
przez okres uczestnictwa w zorganizowanym szkoleniu zawodowym mającym na celu uzyskanie kwalifikacji do wykonywania pracy zarobkowej, nie dłużej niż przez 2 lata od chwili śmierci męża.

Wdowiec ma prawo do renty rodzinnej, o ile spełnia warunki A, B, C, D.

Rodzice mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli:

ubezpieczony bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania,
spełniają warunki A i B.

Renta rodzinna wynosi:

dla jednej osoby uprawnionej - 85% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu (renty lub emerytury),
dla dwóch osób uprawnionych - 90% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu,
dla trzech lub więcej osób uprawnionych - 95% świadczenia, które otrzymywałby zmarły.

Wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta rodzinna. Renta rodzinna podlega podziałowi na równe części między uprawnionych.

Uwaga! Możliwości uzyskiwania dodatkowych dochodów są takie same jak w przypadku rencistów pobierających rentę z tytułu niezdolności do pracy. Ponieważ jednak uprawnionymi do renty rodzinnej może być kilka osób jednocześnie, obowiązują także poniższe zasady:

Zmniejszanie lub zawieszanie renty rodzinnej przysługującej więcej niż jednej osobie.

Wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna renta rodzinna, dzielona w równych częściach między uprawnionych.

Wysokość przychodu osiąganego przez jedną z osób uprawnionych do renty rodzinnej obciąża proporcjonalnie przysługującą tej osobie część renty. Nie ulegają natomiast zmianie wysokości poszczególnych części renty rodzinnej przysługujące pozostałym uprawnionym.

W przypadku gdy jedna lub kilka z uprawnionych osób osiąga przychód przekraczający 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, zmniejszeniu ulega część renty rodzinnej należna tej osobie. Zmniejszenie to równe jest kwocie o jaką osiągany przychód przekracza dopuszczalną kwotę przychodu.

Zmniejszenie to nie może być jednak wyższe niż kwota maksymalnego zmniejszenia ustalona proporcjonalnie do liczby uprawnionych osób. Jeżeli zatem do renty rodzinnej uprawnione są 3 osoby i jedna z nich osiąga przychód znacznie przekraczający 70% przeciętnego wynagrodzenia, ale nie wyższy niż 130% tego wynagrodzenia - przysługująca jej 1/3 część renty pomniejszana jest o 1/3 kwoty maksymalnego zmniejszenia.

Z dniem 2 maja 2003 r. wszedł w życie art. 107a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Nowy przepis umożliwia osobie (osobom) uprawnionej (uprawnionym) do renty rodzinnej zrezygnowanie z tego uprawnienia.

W myśl art. 107a ust. 1 ustawy emerytalnej, jedna z osób uprawnionych do renty rodzinnej może zgłosić wniosek o wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do tej renty. Skutkiem zgłoszenia takiego wniosku jest ustanie prawa do renty tej osoby, a nie jak poprzednio - zawieszenie tego prawa. Osoba ta, w każdym czasie może zgłosić wniosek o ponowne ustalenie tego prawa, przy czym ustalenie tego prawa nastąpi nie wcześniej niż od miesiąca zgłoszenia wniosku, jeśli nadal istnieje prawo do renty.

Nowa regulacja prawna daje jednak dla większości możliwość znacznie korzystniejszego, od dotychczasowego, sposobu ustalenia wysokości renty rodzinnej przysługującej pozostałym osobom. Wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do renty rodzinnej oraz ponowne obliczenie wysokości renty z pominięciem osoby, która zgłosiła taki wniosek następuje od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym została wydana decyzja (art. 134 ust. 2 pkt 2 i art. 107 ust. 3 ustawy emerytalnej).

Uwaga!
Wstrzymanie wypłaty renty rodzinnej dla jednej z uprawnionych osób, które rodzi skutek prawny w postaci ustania prawa do renty dla tej osoby, może nastąpić wyłącznie na wniosek tej osoby. ZUS nie może podjąć działań z urzędu. Nie ma też podstaw do tego, aby oświadczenie o wysokości uzyskiwanego przychodu lub zawiadomienie o podjęciu zatrudnienia z urzędu traktować jako wniosek o wyłączenie z grona osób uprawnionych do renty. Wskazane jest zatem, aby osoby zainteresowane precyzyjnie określały, o co zwracają się do ZUS - czy o wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do renty, czy też o zawieszenie lub zmniejszenie części renty z uwagi na wysokość uzyskiwanych przychodów.

9. RENTY Z TYTUŁU WYPADKU W PRACY LUB CHOROBY ZAWODOWEJ

Wypadek przy pracy i choroba zawodowa

Za wypadek przy pracy uważa się nagłe wydarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiły w związku z pracą:

podczas lub w związku z wykonywaniem jej przez pracownika,
podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia,
w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy, a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Na równi z wypadkiem przy pracy traktuje się wypadek w czasie podróży służbowej (chyba że pracownik nie wykonywał w tym czasie powierzonych mu zadań), podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony, przy wykonywaniu zadań zleconych przez organizacje związkowe.

Za wypadek przy pracy uważa się również zdarzenia nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodującą uraz lub śmierć, podczas:

uprawiania sportu (treningi i zawody) przez osobę pobierającą stypendium sportowe,
wykonywanie odpłatnie pracy przez skazanego lub tymczasowo aresztowanego,
sprawowania mandatu przez posła lub senatora,
szkolenia lub stażu przez absolwenta pobierającego stypendium na podstawie skierowania wydanego przez powiatowy urząd pracy,
wykonywania pracy przez członka rodzinnej spółdzielni produkcyjnej,
wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, o dzieło, jeżeli jest ona świadczona na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje się w stosunku pracy,
prowadzenia działalności pozarolniczej lub współpracy przy niej, wykonywania przez osobę duchowną czynności religijnych, w związku z funkcją duszpasterską lub zakonną,
odbywania zastępczych form służby wojskowej,
nauki w Krajowej Szkole Administracji Publicznej przez słuchaczy pobierających stypendium.

Za śmiertelny wypadek przy pracy uważa się wypadek, w wyniku którego nastąpiła śmierć w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy od dnia wypadku.

Za ciężki wypadek przy pracy uważa się wypadek, w wyniku którego nastąpiło ciężkie uszkodzenie ciała (utrata wzroku, słuchu, mowy, zdolności rozrodczej, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia, naruszające podstawowe funkcje organizmu, choroba nieuleczalna lub zagrażająca życiu, trwała choroba psychiczna, całkowita lub częściowa niezdolność do pracy w zawodzie, trwałe, istotne zeszpecenie lub zniekształcenie ciała).

Za zbiorowy wypadek przy pracy uważa się wypadek, któremu w wyniku tego samego zdarzenia uległy co najmniej dwie osoby.

Świadczenia z ubezpieczenia powypadkowego nie przysługują, gdy wyłączną przyczyną wypadków było udowodnione naruszenie przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia (umyślnie lub na skutek rażącego niedbalstwa). Świadczenia te nie przysługują także ubezpieczonemu, który, będąc w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych, przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku.

Za chorobę zawodową uważa się chorobę określoną w wykazie chorób zawodowych (art. 237 § 1 pkt 2 kodeksu pracy), jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, lub sposobem wykonywania pracy, podczas wykonywaniu zajęć lub pracy, o których mowa wyżej.

Uwaga:
rencistów tzw. wypadkowych obejmują takie same ograniczenia jak wszystkich emerytów (tych, którzy nie osiągnęli wieku emerytalnego) i rencistów. Będą musieli śledzić rosnące co kwartał tzw. kwoty graniczne, aby dostosować do nich swoje dodatkowe zarobki. Jak wszyscy emeryci i renciści, także wypadkowi, będą mogli bez uszczerbku w swoich świadczeniach zarabiać obecnie do (tj. 70% przeciętnego wynagrodzenia). Przy zarobkach powyżej tej kwoty, ale nieprzekraczających (130% przeciętnego wynagrodzenia) ich świadczenie ulegnie uszczupleniu o kwotę zarobków przekraczającą 70% przeciętnego wynagrodzenia. Natomiast przy zarobkach powyżej 130% prawo do renty wypadkowej ulegnie zawieszeniu na czas osiągania dochodów przekraczających kwotę graniczną. Te kwoty zmieniają się co 3 miesiące.

Zbieg świadczeń (występowanie obu świadczeń tzn. renty i emerytury jednocześnie)

Do niedawna, rencista wypadkowy był w stosunku do zwykłego, a więc pobierającego świadczenia z tytułu niezdolności do pracy, uprzywilejowany. Jeśli był emerytem, miał prawo do półtora świadczenia: całej emerytury i połowy renty, albo odwrotnie - wybór należał do niego. Również podstawa wymiaru jego świadczenia wypadkowego nie była ograniczona do 250% przeciętnego wynagrodzenia, tylko obliczana od faktycznych zarobków. Renty wypadkowe są więc z reguły wysokie, by zrekompensować utratę zdrowia przy pracy. Taką rekompensatą była także możliwość nielimitowanego zarobkowania.

Od 1 stycznia 2003 r. nastąpiła istotna w tym względzie zmiana - oprócz limitowania zarobków, prawo do wypłaty półtora świadczenia (cała emerytura i pół renty lub odwrotnie) będzie miał tylko ten rencista wypadkowy-emeryt, który nie zarabia ani złotówki. Natomiast ten, który uzyskuje dodatkowe dochody z pracy, choćby minimalne, będzie miał prawo tylko do jednego świadczenia: albo renty, albo emerytury. Jeśli więc znajdzie pracę np. tylko na dwa miesiące, to na ten czas straci prawo do jednego ze swoich świadczeń. A może nawet stracić prawo także do drugiego ze swoich świadczeń, jeśli jego zarobek przekroczy 130% przeciętnego wynagrodzenia. I nic tu nie pomoże rozkładanie takiego zarobku na cały rok (w ZUS istnieje możliwość rocznego rozliczenia), bo na cały rok trzeba zrezygnować z połowy jednego ze świadczeń.

Tak więc zmiany są niekorzystne w stosunku do obowiązujących do końca 2002 r. przepisów. Jedyną pozytywną zmianą jest to, że osoby, które zostaną włączone do ustawy wypadkowej, będą mogły przeliczyć swoje świadczenia bez ograniczenia podstawy wymiaru wynoszącego 250% przeciętnego wynagrodzenia.

UWAGA: Rząd Donalda Tuska obiecuje, że od 1 stycznia 2009 r. wszyscy renciści nie będą mieli ograniczeń w "dorabianiu" do rent. Ale poczekamy, zobaczymy.

Oprac. Anita Siemaszko

Projekt, w ramach którego powstaje portal Dom Otwarty: Przestrzeń Interakcji współfinansowany jest ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Rządowego Programu - Fundusz Inicjatyw Obywatelskich